ފޭކް ކެޕްޗާ (CAPTCHA) ސެްކޭމްތަކަށް ސަމާލުވޭ!

ސައިބަރ ސެކިއުރިޓީ މާހިރުން ދަނީ، އާދައިގެ ކެޕްޗާ ވެރިފިކޭޝަން ޓެސްޓުތަކެއްގެ ސިފައިގައި މެލްވެއާ ފަތުރަމުންދާ ނުރައްކާތެރި ސްކޭމަކާ މެދު އިންޓަނެޓް ބޭނުންކުރާ ފަރާތްތަކަށް އިންޒާރު ދެމުންނެވެ.

މި ހަމަލާގައި ބޭނުންކުރަނީ އިންޓަނެޓް ބޭނުންކުރާ މިލިއަނުން ބަޔަކަށް ކޮންމެ ދުވަހަކުވެސް ފެންނަ ސެކިއުރިޓީ ފީޗާއެކެވެ. ބޮޓްތަކުން ރައްކާތެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި، ސައިބަރ ކުށްވެރިން މިހާރު ފޭކް ކެޕްޗާ ޕޭޖުތައް ބޭނުންކޮށްގެން މީހުން ހައްލާލައިގެން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ޑިވައިސްތަކަށް ވައިރަސް ވައްދަމުންދެއެވެ.

## ކެޕްޗާ (CAPTCHA) އަކީ ކޮބައި؟

ކެޕްޗާ އަކީ ވެބްސައިޓްތަކަށް ޒިޔާރަތްކުރަނީ އިންސާނެއްތޯ ނުވަތަ އޮޓޮމޭޓެޑް ބޮޓެއްތޯ ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންކުރާ ސެކިއުރިޓީ ނިޒާމެކެވެ. މީގެ ސަބަބުން ސްޕޭމް، ފޭކް އެކައުންޓް ހެދުން، ކްރެޑެންޝަލް ސްޓަފިން ހަމަލާތަކާއި، އޮޓޮމޭޓެޑްކޮށް މައުލޫމާތު ވަގަށް ނެގުން ފަދަ ކަންކަމުން އޮންލައިން ޚިދުމަތްތައް ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ.

އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ މީހުންނަށް ޖެހެނީ ވަކި ފޮޓޯތަކެއް ހޮވަން، ނުވަތަ އާދައިގެ ހިސާބު އަކުރުތަކެއް ހައްލުކުރަން، ނުވަތަ އެއީ އިންސާނެއްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ޗެކްބޮކްސްއަކަށް ފިއްތާލާށެވެ.

ކެޕްޗާ އަކީ އިންޓަނެޓް ބޭނުންކުރާ މީހުންނަށް ވަރަށް ފަރިތަ އަދި އިތުބާރުކުރެވޭ އެއްޗަކަށް ވެފައިވާތީ، ހަމަލާދޭ މީހުން ދަނީ އެ އިތުބާރުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގަމުންނެވެ.

## މި ސްކޭމް ހިންގާ ގޮތް

މި ސްކޭމް ގިނަފަހަރަށް ފެށެނީ ހެކްކޮށްފައިވާ ވެބްސައިޓަކަށް މީހަކު ވަނުމުން ނުވަތަ ނުރައްކާތެރި އިޝްތިހާރަކަށް ނުވަތަ ލިންކަކަށް ފިއްތާލުމުންނެވެ.

އަސްލު ވެރިފިކޭޝަނެއް ދެއްކުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ޕޭޖުން ދައްކަނީ ކެޕްޗާ ޗެކެއް ކަމަށް ހީވާ ކަމަކާއި އާދަޔާ ހިލާފު އިރުޝާދުތަކެކެވެ.

މިގޮތުން ސްކޭމްގެ ޝިކާރައަކަށްވާ މީހާއަށް އަންނަނިވި ކަންކަން ކުރުމަށް އަންގައެވެ:

* Windows + R އަށް ފިއްތުން

* Ctrl + V އަށް ފިއްތުން

* Enter އަށް ފިއްތުން

މި އިރުޝާދުތަކުގައި ބުނަނީ މިއީ ވެރިފިކޭޝަން ފުރިހަމަކުރުމަށާއި ތިއީ އިންސާނެއްކަން ސާބިތުކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށެވެ.

ނަމަވެސް، ސިއްރުން، ނުރައްކާތެރި ކޮމާންޑެއް އޭރު އޮންނަނީ އެމީހެއްގެ ކޮމްޕިއުޓަރުގެ ކްލިޕްބޯޑަށް ކޮޕީވެފައެވެ.

މީހާ އެ އިރުޝާދުތަކަށް ތަބާވެ Enter އަށް ފިއްތާލުމުން، އެ ނުރައްކާތެރި ކޮމާންޑް ކޮމްޕިއުޓަރުގައި ރަން (execute) ވެއެވެ.

## މިއީ ނުރައްކާތެރި ކަމަކަށް ވަނީ ކީއްވެ؟

ސޮފްޓްވެއާގެ ބަލިކަށިކަމުގެ ފައިދާ ނަގައިގެން ދޭ އާދައިގެ މެލްވެއާ ހަމަލާތަކާ ހިލާފަށް، ފޭކް ކެޕްޗާ ސްކޭމްތައް ބިނާވެފައިވަނީ "ސޯޝަލް އިންޖިނިއަރިން" (މީހުން ހައްލާލުމުގެ އުކުޅުތައް) މައްޗަށެވެ.

ހަމަލާދޭ މީހާ ބޭނުންވާ ކަންތައް، ނޭނގި ހުރެ ކުރަނީ ޚުދު އެ މީހާ އަމިއްލައަށެވެ.

އެ ކޮމާންޑް ރަންވުމުން، އަންނަނިވި ކަންކަން މެދުވެރިވެދާނެއެވެ:

* މެލްވެއާ ޑައުންލޯޑްވުން

* ރިމޯޓް އެކްސެސް ޓޫލްސް އިންސްޓޯލްވުން

* ބްރައުޒާގައި ރައްކާކޮށްފައިވާ ޕާސްވޯޑްތައް ވަގަށް ނެގުން

* ބޭންކިން މައުލޫމާތުތައް އަތުލުން

* ކްރިޕްޓޯކަރަންސީ ވޮލެޓްތަކަށް ވަނުން

* އީމެއިލް އަދި ސޯޝަލް މީޑިއާ އެކައުންޓްތައް ހެކްކުރުން

ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި، ހަމަލާދޭ މީހުންނަށް އެ ޑިވައިސްއަށް ދާއިމީކޮށް ވަދެވޭ ގޮތްވެ، ކުރާ ކަންކަން މޮނިޓަރކުރުމަށް ނުވަތަ ފަހުން އިތުރު މެލްވެއާ ފޮނުވުމުގެ ފުރުސަތު ލިބެއެވެ.

## ސައިބަރ ކުށްވެރިން ކެޕްޗާ ބޭނުންކުރަނީ ކީއްވެ؟

ސެކިއުރިޓީ ދިރާސާވެރިންނަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވާ ގޮތުގައި ކެޕްޗާ ބޭނުންކޮށްގެން ދޭ ހަމަލާތައް އިތުރުވަނީ، އިންޓަނެޓް ބޭނުންކުރާ މީހުން މިފަދަ ވެރިފިކޭޝަންތަކަށް އާދަވެފައިވާތީއެވެ.

ކެޕްޗާއެއް ފެނުމުން، ގިނަ މީހުންނަށް ހީވަނީ އެ ވެބްސައިޓަކީ ސެކިއުރިޓީއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުކަންދޭ ސައިޓެއް ކަމަށެވެ.

ހަމަލާދޭ މީހުން އަސްލު ވެރިފިކޭޝަން ސިސްޓަމްތަކާ އެއްގޮތް ޕޭޖުތައް ހަދައި، އާންމުކޮށް މީހުން ސުވާލު ނުއުފައްދާނެ ފަދަ ނުރައްކާތެރި އިރުޝާދުތައް އޭގެ ތެރެއަށް ވައްދައެވެ.

މިކަމުގައި ސަމާލުވާންޖެހޭ އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ، އަސްލު ކެޕްޗާ ސިސްޓަމްތަކުން ދުވަހަކުވެސް Windows Run dialog، Command Prompt، PowerShell، ނުވަތަ Terminal ހުޅުވާކަށް ނުބުނާނެއެވެ. އަދި އެއްވެސް ކޮމާންޑެއް ޕޭސްޓްކުރާކަށްވެސް ނާންގާނެއެވެ.## ރައްކާތެރިކަންމަތީ ދެމިތިބޭނީ ކިހިނެއް؟

ސައިބަރ ސެކިއުރިޓީ މާހިރުން ލަފާދެއްވަނީ އަންނަނިވި އާދައިގެ އުސޫލަށް ތަބާވުމަށެވެ:

**ކެޕްޗާ (CAPTCHA) އަކުން ތިބާގެ ކޮމްޕިއުޓަރުގައި ކޮމާންޑްތަކެއް ރަން (run) ކުރުމަށް އެދިއްޖެނަމަ، އެއީ އޮޅުވާލުމެކެވެ.**

މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ވަގުތުން އެ ޕޭޖެއް ބަންދުކޮށް، އިތުރު މުއާމަލާތެއް ކުރުމުން ދުރުހެލިވާންވާނެއެވެ.

ރައްކާތެރިކަމުގެ އިތުރު ފިޔަވަޅުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

* އޮޕަރޭޓިންގ ސިސްޓަމްތަކާއި ބްރައުޒާތައް އަބަދުވެސް އަޕްޑޭޓްކޮށް ބެހެއްޓުން

* އިތުބާރުހުރި އެންޓިވައިރަސް އަދި އެންޑްޕޮއިންޓް ޕްރޮޓެކްޝަން ސޮފްޓްވެއަރ ބޭނުންކުރުން

* މުހިންމު އެކައުންޓްތަކުގައި މަލްޓި-ފެކްޓަރ އޮތެންޓިކޭޝަން (MFA) އެކްޓިވްކުރުން

* ޝައްކުކުރެވޭ އިޝްތިހާރުތަކަށް ނުވަތަ ލިންކްތަކަށް ފިއްތުމުން ދުރުހެލިވުން

* އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް ހިއްސާކުރުމުގެ ކުރިން ވެބްސައިޓްގެ އެޑްރެސް ކަށަވަރުކުރުން

* ބްރައުޒާގެ ބޭރުން އާދަޔާ ހިލާފު ކަންކަން ކުރުމަށް އެދޭ ވެބްސައިޓްތަކަށް ސަމާލުވުން

## އިންސާނުންނަކީ އަދިވެސް މައިގަނޑު އަމާޒުކަން ހަނދާންކޮށްދިނުން

މިފަދަ ފޭކް ކެޕްޗާ އޮޅުވާލުންތައް އިތުރުވުމަކީ ސައިބަރ ކުށްވެރިންގެ އަމަލުތައް ހުރި ގޮތް ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ހަމައެކަނި ޓެކްނިކަލް ގޮތްގޮތުން ސިސްޓަމްތަކަށް ވަނުމުގެ ބަދަލުގައި، ހަމަލާދޭ ފަރާތްތަކުން މިހާރު ބޮޑަށް އަމާޒުކުރަނީ އިންސާނުންގެ އުޅުމަށާއި ކުރާ އިތުބާރަށެވެ.

ކެޕްޗާ ވެރިފިކޭޝަން ފަދަ އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ސެކިއުރިޓީ ވަސީލަތްތަކުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނަގައިގެން، ކުށްވެރިން ދަނީ އާންމު ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތައް ފަހަނައަޅައި ގޮސް، ޔޫޒަރުން ލައްވައި އަމިއްލައަށް އެމީހުންގެ ޑިވައިސްތަކަށް ގެއްލުންދޭނެ މަގުތައް ހޯދަމުންނެވެ.

މިފަދަ ހަމަލާތައް ދުވަހުން ދުވަހަށް ތަރައްގީވަމުން އަންނައިރު، ހޭލުންތެރިކަމަކީ މީގެން ސަލާމަތްވުމަށް އޮތް އެންމެ ވަރުގަދަ އެއް ހަތިޔާރެވެ. އަސްލު ކެޕްޗާ ސިސްޓަމްތައް މަސައްކަތްކުރާ ގޮތް ދެނެގަތުމާއި، އާދަޔާ ހިލާފު ކަމެއް ފާހަގަވުމުން އެކަމަށް ސަމާލުވުމަކީ މިފަދަ ކަންކަމުގެ ޝިކާރައަކަށްވުމުން ސަލާމަތްކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ.