ރާއްޖޭގައި ޑޭޓާ ރައްކާތެރިކުރުން ފަސްކުރެވޭކަށް ނެތް! ގާނޫނު ބޭނުންވޭ!

ޑިޖިޓަލް ރާއްޖެއަކަށް ބަދަލުވުމުގެ މަސައްކަތް ދިވެހިރާއްޖެއިން ކުރިއަށްގެންދަނީ ވަރަށް ހަލުވި ދުވެއްޔެއްގައެވެ.

އެއް ނިޒާމަކުން އަނެއް ނިޒާމަކަށް މުޢާމަލާތްކުރެވޭ ސަރުކާރުގެ ޕްލެޓްފޯމްތަކުން ފެށިގެން، ސެންޓްރަލް ޑޭޓާ ސިސްޓަމްތަކާއި ޑިޖިޓަލް އައިޑެންޓިޓީ އޮނިގަނޑުތަކާ ހަމައަށް، ރާއްޖެއިން މިދަނީ ގުޅިފައިވާ، ޑޭޓާގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ދައުލަތެއްގެ ބިންގާ އަޅަމުންނެވެ. މީގެ މަޤްޞަދު ވަރަށް ސާފެވެ: އަވަސް ޚިދުމަތްތަކެއް ދިނުމާއި، ބުއްދިވެރި ގޮތެއްގައި ވެރިކަން ހިންގުމާއި، އަދި ޒަމާނީ ޑިޖިޓަލް އިޤްތިޞާދެއް ބިނާކުރުމެވެ.

ނަމަވެސް، މީގެ ތެރެއިން ވަރަށް މުހިންމު ބައެއް މަދެވެ.

ޑޭޓާ ރައްކާތެރިކުރުމާއި ޕްރައިވެސީ ހިމާޔަތްކުރުމާ ބެހޭ ފުރިހަމަ ޤާނޫނެއް އަދިވެސް ދިވެހިރާއްޖެއަކު ނެތެވެ. އަދި އެ އުނިކަމަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި ފިކުރީ ބަހުސެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ނޭދެވޭ ނަތީޖާތައް މިހާރުވެސް ދަނީ ފެންނަމުންނެވެ

"އަންނަނީ" ކަމަށް ބުނަމުންދާ ޤާނޫނެއް

އަމިއްލަ ފަރުދުންގެ ޑޭޓާ ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ބިލުގެ ޑްރާފްޓެއް 2023 ވަނަ އަހަރު އާންމުންގެ ޚިޔާލަށް ހުޅުވާލެވުނެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް އައިއިރުވެސް، މި ބިލު އޮތީ މުރާޖައާކުރުމުގެ މަރުހަލާގައެވެ. ޔުނެސްކޯ ފަދަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އިދާރާތަކުން ސިޔާސަތުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހަދާފައިވާ އެސެސްމަންޓްތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ބިލު އަދިވެސް އޮތީ މުރާޖަޢާކުރުމުގެ މަރުޙަލާގައެވެ. މިއީ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް އެކުލަވައިލުން ލަސްވަމުންދާކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ އޮފީހުގައި މިމަހު ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން އެޓާނީ ޖެނެރަލް އުޝާމް ވިދާޅުވީ، އަމިއްލަ މައުލޫމާތު އެއްކުރުމާއި، ބޭނުންކުރުމާއި އަދި އެފަދަ މައުލޫމާތު ގެންގުޅޭނެ ގޮތްތައް ކަނޑައަޅައި ބަލަހައްޓާނެ "ޑޭޓާ ޕްރޮޓެކްޝަން ބިލް" ފައިނަލް ކުރުމުގެ މަސައްކަތް އެ އޮފީހުން ކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ.

ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭ މިންވަރަށްވުރެ ހަލުވިކޮށް ފަންނިއްޔާތު ބިނާކުރުން

ދިވެހިރާއްޖެއިން އަންނަނީ އޭއައި (AI) އާއި، އީޖާދީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރާއި، ޑިޖިޓަލް ގަވަރނަންސްގެ އުނދަގޫ ނިޒާމުތައް ކުރިއެރުވުމަށް ހީވާގިކަމާއެކު މަސައްކަތް ކުރަމުންނެވެ. ނަމަވެސް، ވަރުގަދަ ޑޭޓާ ޕްރޮޓެކްޝަން ޤާނޫނެއް ނެތި، ރާއްޖެއިން މި ކުރާ މަސައްކަތަކީ ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރެވޭ މިންވަރަށްވުރެ ހަލުވިކޮށް ބިނާކުރުމުގެ ނުރައްކަލެކެވެ. "މޯލްޑިވްސް 2.0" ގެ ދަށުން، ތަންފީޒުކުރެވޭނެ ރައްކާތެރިކަމުގެ ފިޔަވަޅުތަކެއް ނެތި، ޑޭޓާ ނިޒާމުތަކާއި، ޑިޖިޓަލް އައިޑެންޓިޓީ އަދި ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގެ މެދުގައި ޑޭޓާ ހިއްސާކުރުން ދަނީ ފުޅާކުރަމުންނެވެ.

ސަބަބަކީ، ނިޒާމުތައް ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ގާއިމުކޮށް ނިމުމުން، އޭގައި ހުރި އުނިކަންކަން ފޫބެއްދުމަކީ މާ އުނދަގޫ، މާ ޚަރަދު ބޮޑު އަދި މާ ބޮޑެތި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭނެ ކަމަކަށް ވާތީއެވެ.

ޑިޖިޓަލް ކުރިއެރުމާއި ޑޭޓާ ރައްކާތެރިކަމާ ދެމެދު އޮތް މިންކުރެވޭ ފަރަގު

ލިބެން ހުރި ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތައް ބޭނުންކުރާ މިންވަރާއި އެކަންކަން ބަލަހައްޓާނެ ނިޒާމުތަކުގެ ތައްޔާރީ ހާލަތާ ދެމެދު އޮތް ނުބައްދަލުކަން ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ.

ޔުނައިޓެޑް ނޭޝަންސް ޑިވެލޮޕްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (UNDP) ގެ ޑިޖިޓަލް ތަރައްގީގެ ވަޒަންކުރުންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި:

"ޕްރައިވެސީގެ ހައްގު" ނުވަތަ އަމިއްލަ މިނިވަންކަމުގެ އިންޑެކްސްގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ލިބެނީ 1.99 އެވެ. މިއީ "އޮޕޮޗުނިސްޓިކް" ނުވަތަ ފުރުސަތުގެ ބޭނުންހިފާ މަރުހަލާއެކެވެ. މި މަރުހަލާގައި، ޑޭޓާ ރައްކާތެރިކުރުމާ ބެހޭ ގާނޫނުތަކާއި ރެގިއުލޭޓަރީ އިދާރާތައް ހިމެނޭހެން، އަސާސީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ނިޒާމުތައް އަދިވެސް ފުރިހަމައެއް ނުވެއެވެ.

ހަމައެއާއެކު، ޑިޖިޓަލްކޮށް އާންމު ހިދުމަތްތައް ފޯރުކޮށްދިނުމުގައި ރާއްޖެއަށް 1 އަކުން 0.74 ލިބެއެވެ. މިއިން ދޭހަވަނީ ޑިޖިޓަލް ހިދުމަތްތައް ލިބެން ހުރި މިންވަރު ނިސްބަތުން މަތި ކަމެވެ.

މި ފަރަގަކީ ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ މުހިންމު ކަމެކެވެ.

މިއިން ޖޭހަވާ އެއްކަމަކީ، ޑިޖިޓަލް ހިދުމަތްތައް ފުޅާވަމުންދާއިރު، ޒާތީ މައުލޫމާތު (ޕާސަނަލް ޑޭޓާ) ރައްކާތެރިކުރުމަށް ބޭނުންވާ ގާނޫނީ އަދި މުއައްސަސާ ނިޒާމުތައް އެ ބާރުމިނުގައި ތަރައްގީވެފައި ނުވާ ކަމެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ވަޒަންކުރުންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ސަރުކާރުގެ 178 އަށްވުރެ ގިނަ ޕޯޓަލް ހިންގަމުންދަނީ މަރުކަޒީ ޕްލެޓްފޯމްތަކުން ބޭރުގައެވެ. މިއީ ޑިޖިޓަލް ނިޒާމު ވަކިވަކިވެފައި އޮތް މިންވަރާއި، ޑޭޓާ ބެލެހެއްޓުމުގެ އުސޫލުތައް އެއްގޮތަކަށް ހިފެހެއްޓިފައި ނުވާކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

އަމިއްލަ މަޢުލޫމާތަކީ ސިޔާސީ މަންފާ ހޯދާ ވަސީލަތަކަށް ވުން

ސިޔާސީ ޕާޓީތަކަށް މީހުން ރަޖިސްޓްރީކުރުމާއި، އިންތިޚާބުތަކާ ގުޅޭ ކަންކަމާއި، ކެމްޕޭން ހަރަކާތްތަކުގައި ރައްޔިތުންގެ މަޢުލޫމާތު ބޭނުންކުރާކަމުގެ ރިޕޯޓުތައް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. ޓްރާންސްޕޭރެންސީ މޯލްޑިވްސް ފަދަ ޖަމިއްޔާތަކުން ވަނީ އޮޅުވާލައިގެން ރަޖިސްޓްރީކުރުމާއި، ހުއްދައެއް ނެތި އަމިއްލަ މަޢުލޫމާތު ބޭނުންކުރާ މައްސަލަތައް ފާހަގަކޮށްފައެވެ. މިއީ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމާއި އެ މަޢުލޫމާތު އެހެން ބޭނުންތަކަށް ބަދަލުކުރުން ކިހާ ފަސޭހަކަމެއްތޯ ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ.

އަމިއްލަ މަޢުލޫމާތަކީ ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް ބޭނުންކުރާ ވަސީލަތަކަށް ވުމުގެ ފުރުސަތު އޮތް "އަނދިރި ދާއިރާއެއް" އުފެދެއެވެ. އެއީ އެއްވެސް ފެންނަން އޮތް ހާމަކަމެއް ނެތި، ޒިންމާދާރުކުރުވޭނެ ގޮތެއް ނެތި، އަދި އެކަމަށް އެދެވޭ ޙައްލެއް ހޯދޭނެ މަގެއް ނެތި ބޭނުންކުރެވޭ މަޢުލޫމާތެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އަންނަނިވި ކަންކަން ވެސް ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ:

- ފިޝިންގް އަދި މީހަކަށް ހެދިގެން އޮޅުވާލައިގެން ހިންގާ ސްކޭމްތައް

- ޑިޖިޓަލް މާލީ މުއާމަލާތްތަކުގައި ހިންގާ މަކަރާއި ހީލަތް

- އަމިއްލަ ފަރުދުންގެ ކޮންޓެކްޓް މައުލޫމާތު ހުއްދައަކާ ނުލައި ބޭނުންކުރުން ނުވަތަ ތިންވަނަ ފަރާތަކާއި ހިއްސާކުރުން

- ޑިޖިޓަލް ޚިދުމަތްތަކުގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ރަނގަޅަށް ނުބެލެހެއްޓުމުގެ ސަބަބުން، މަޢުލޫމާތު ހާމަވުމުގެ ނުރައްކާ އިތުރުވެއެވެ.

މިފަދަ އެކި ހާދިސާތަކުން އިޝާރާތްކުރަނީ މިއަށްވުރެ ބޮޑު މައްސަލައަކަށެވެ. އެއީ ޑޭޓާ ރައްކާތެރިކުރުމާއި، މައުލޫމާތު ލީކުވުން ރިޕޯޓުކުރުމާއި، އަދި ޒިންމާދާރުކުރުވުމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ އެއްގޮތް އުސޫލުތަކެއް ނެތުމެވެ. މިފަަދަ އެޕްތަކާއި ޕްލެޓްފޯރމުތަކުގެ މަައުލޫމާތު ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ދަނީ އާންމުވަމުންނެވެ.

އިތުބާރު ބިނާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އިތުބާރު އޮތްކަމަށް ބަލަނީ

ޑިޖިޓަލް ބަދަލުތަކުގެ އަސްލަކީ އިތުބާރެވެ.

ރައްޔިތުންގެ ފަރާތުން އުންމީދުކުރެވެނީ ގިނަ މަޢުލޫމާތުތަކެއް ހިއްސާކުރުމަށާއި، ޑިޖިޓަލް ޕްލެޓްފޯމްތަކަށް ބަރޯސާވުމަށާއި، ސަރުކާރުގެ ނިޒާމުތައް އޮންލައިންކޮށް ބޭނުންކުރުމަށެވެ. ނަމަވެސް އިތުބާރު އުފެދެނީ ހަމައެކަނި ފަސޭހަކަމަކުން ނޫނެވެ. އިތުބާރު އުފެދެނީ ރައްކާތެރިކަން އޮތުމުންނެވެ.

ގިނަ ޚިދުމަތްތަކެއް އޮންލައިންވަމުންދާއިރު، ޑިޖިޓަލް ޕްލެޓްފޯމްތައް މެދުވެރިކޮށް ގިނަ އަދަދެއްގެ ސެންސިޓިވް ޒާތީ މަޢުލޫމާތު ދަނީ އެއްކުރެވެމުންނެވެ. އެހެނަސް އެ މަޢުލޫމާތު ބޭނުންކުރާނެ، ހިއްސާކުރާނެ ނުވަތަ ރައްކާތެރިކުރާނެ ގޮތުގެ ސާފު ޤާނޫނީ މިންގަނޑުތަކެއް ނެތެވެ.

ސަރުކާރުގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ހުންނަ މައުލޫމާތު އެހެން ފަރާތްތަކާ ހިއްސާކުރާއިރު މިއީ ވަކިން ހާއްސަކޮށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ރުހުން ހޯދުމާއި، ބޭނުންކުރެވޭނެ މަގުސަދު ކަނޑައެޅުމާއި، އަދި ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް އަމަލުކުރުމާ ގުޅޭ ގާނޫނީ އުސޫލުތަކެއް ނެތް ނަމަ، މިފަދައިން މައުލޫމާތު ދައުރުވުމުގެ ސަބަބުން، އެ މައުލޫމާތުގެ ވެރިފަރާތުގެ ކޮންޓްރޯލާއި ޒިންމާދާރުކުރުވުމާ މެދު ސުވާލު އުފެދެއެވެ.

ޑޭޓާ ޕްރޮޓެކްޝަން ޤާނޫނެއް ނެތި:

- މަޢުލޫމާތު އެއްކުރުމާއި ހިއްސާކުރުމުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ އިންތަކެއް ނެތެވެ.

- މިކަންކަން ތަންފީޒުކުރާނެ ވަރުގަދަ، މިނިވަން މުއައްސަސާއެއް ނެތެވެ.

- މަޢުލޫމާތު ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުން، ފަރުދުންނަށް ލިބިދޭ ޙައްލުތައް ހަނިވެފައިވެއެވެ.

މިހާރު އޮތް ނިޒާމަކީ، އިތުބާރު ކުރަންޖެހޭ ސަބަބުތަކާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމެއް ނެތި، އިތުބާރު ކުރުމަށް އެދޭ ނިޒާމެކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެ މިހާރު އޮތީ ހަމައެކަނި ޑިޖިޓަލް މުސްތަޤުބަލަކަށް ތައްޔާރުވާކަށް ނޫނެވެ. ރާއްޖެ މިހާރުވެސް އަންނަނީ އެފަދަ މުސްތަޤުބަލެއް ބިނާކުރަމުންނެވެ. އެގޮތުން، އަމިއްލަ ފަރުދުންގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ މަޢުލޫމާތު ބެލެހެއްޓުމާއި، ޑިޖިޓަލް އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ފުޅާކުރުމާއި، އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސް (AI) އަދި ޑޭޓާގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމަކަށް ރާއްޖެ މިވަނީ މިސްރާބު ޖަހާފައެވެ.

މި ހާލަތުގައި، "ޑޭޓާ ޕްރޮޓެކްޝަން އެންޑް ޕްރައިވެސީ އެކްޓް" (މަޢުލޫމާތު ރައްކާތެރިކުރުމާއި ޕްރައިވެސީ ޤާނޫނު) އަކީ ހަމައެކަނި "ދެން އަޅަން އޮތް ފިޔަވަޅެއް" ނޫނެވެ.

މިކަމުގައި ވާ ކޮންމެ ލަސްވުމަކީ ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅޭ މިންވަރު އިތުރުވާނެ ކަމެކެވެ.

އޮންނަ ކޮންމެ ހުސްކަމަކީ އިތުބާރު ކުޑަވާނެ ކަމެކެވެ.

އަދި ޑިޖިޓަލް ދައުލަތެއްގައި، ރައްކާތެރިކަމެއް ނެތް ހާލަތަކަށް ހުށަހެޅިފައި އޮތުމަކީ އިންތިހާ ދަރަޖައިގެ ނުރައްކަލެކެވެ.